هشدار النینو؛ واکاوی علمی سیلاب فروردین ۱۴۰۵ شهرستان اندیمشک؛
ارائه راهکارهای مدیریتی و تخصصی آبخیزداری جهت مقابله با سیلابهای شهری
به گزارش روابطعمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفیآباد دزفول، مجید هیکی؛ کارشناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفیآباد دزفول با اشاره به وقوع سیلاب ویرانگر در روز چهارشنبه ۵ فروردینماه ۱۴۰۵ در شهرستان اندیمشک، باتوجهبه پدیده النینو و بالارفتن احتمال بارشهای شدید در پاییز امسال و وقوع سیل، بر ضرورت بازنگری اساسی در رویکردهای مدیریت سیلاب شهری و اتخاذ راهکارهای علمی آبخیزداری تأکید کرد.
هیکی با اشاره به ابعاد فاجعهبار این سیلاب اظهار داشت: شدت بارش در این حادثه به حدود ۱۰۸ میلیمتر در مدت ۴۰ دقیقه رسید که رقمی فراتر از ظرفیت طراحی اغلب شبکههای جمعآوری آبهای سطحی شهری است و ارتفاع آب در برخی مناطق به بیش از یک متر گزارش شد. متأسفانه این رخداد خسارات سنگینی به دنبال داشت بهگونهای که برآوردها از تخریب یا آسیب بیش از ۱٬۵۰۰ واحد مسکونی حکایت دارد و خسارت کلی بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد ریال اعلام شد. زیرگذر منطقه کاملاً پر شده و خسارتهای قابلتوجهی به اموال و تأسیسات شهری وارد شد. همچنین شهرکهای پاییندست شهرستان اندیمشک، مناطق عشایری و کوی سوم شعبان شهرستان دزفول نیز در صورت شدیدتر شدن سیل دچار خسارت خواهند شد.
کارشناس مرکز تحقیقات صفیآباد با تأکید بر اینکه وقوع چنین سیلابهایی صرفاً پدیدهای تصادفی نبوده، بلکه حاصل انباشت کاستیهای ساختاری در مدیریت یکپارچه حوزههای آبخیز شهری است، مهمترین راهکارهای مدیریتی مقابله با سیلابهای شهری را بدین شرح برشمرد:
- لایروبی اصولی و ساماندهی مسیلها: لایروبی صرفاً به معنای خارج کردن گلولای از بستر رودخانه نیست، بلکه یک اقدام مهندسی رودخانهای چندبُعدی است. در این رویکرد، ابتدا باید مقاطع هیدرولیکی مسیلها با استفاده از مدلهای رایانهای شبیهسازی شده و ظرفیت واقعی انتقال جریان محاسبه گردد. سپس عملیات لایروبی باید همراه با تعیین حریم کیفی و کمی بستر انجام شود تا از تنگ شدگی مقطع در اثر ساختوسازهای غیرمجاز جلوگیری گردد.
- مدیریت سرچشمههای سیلاب در حوزههای آبخیز بالادست و اجرای سیستم پخش سیلاب در دشت پاییندست کوه تنگوان: اجرای عملیات آبخیزداری شامل احداث بندهای کوچک و سازههای ذخیره و نفوذ آب در ارتفاعات بالادست، نقش مؤثری در کاستن از دبی پیک سیلاب و تغذیه سفرههای آب زیرزمینی خواهد داشت. دشت گسترده بین دامنههای کوه تنگوان و کانال اصلی زهکشی، عرصهای طلایی برای اجرای سامانههای پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی آبخوان است که ضمن کاهش دبی پیک سیلاب، به تغذیه سفرههای آب زیرزمینی و احیای اکوسیستم منطقه کمک میکند.
- احیای پوشش گیاهی دامنههای کوه تنگوان: احیای پوشش گیاهی در دامنههای کوه تنگوان با کاشت گونههای بومی مقاوم به خشکی (بادامکوهی، کنار، کهور) و اجرای عملیات کنتورفارو و بانکتبندی، میتواند ظرفیت ذخیرهسازی رطوبت را چندین برابر کرده و زمان تمرکز حوزه را افزایش دهد.
- ارتقای ظرفیت شبکه دفع آبهای سطحی شهری: بازطراحی شبکه بر اساس استانداردهای روز با درنظرگرفتن دوره بازگشتهای بالاتر (۵۰ تا ۱۰۰ساله) و استفاده از سیستمهای هشداردهنده سیلاب، امری اجتنابناپذیر است.
- استقرار سیستم پایش و هشدار سریع سیلاب: نصب ایستگاههای بارانسنجی و سطحسنجی در بالادست حوزه آبخیز شهری (دامنههای تنگوان) برای پیشبینی لحظهای سیلاب و اطلاعرسانی بهموقع به شهروندان ضروری است.
- اصلاح الگوی توسعه شهری و ممانعت از ساختوساز در حریم رودخانهها: پهنهبندی خطر سیلاب و تهیه نقشههای محدودیت توسعه شهری مبتنی بر ریسک سیل، باید بهعنوان سند بالادستی در تمامی طرحهای توسعه شهری لحاظ شود.
- استقرار مدیریت یکپارچه آبخیز شهری: مدیریت سیلاب شهری نیازمند نگرش سیستمی و هماهنگی بین سازمانهای متولی از جمله شهرداری، آب منطقهای، هواشناسی، منابع طبیعی و مدیریت بحران است. ضرورت دارد «کمیته مدیریت سیلاب شهری» با حضور تمامی دستگاههای ذیربط و بهرهگیری از نظرات کارشناسی مراکز علمی مانند مرکز تحقیقات صفیآباد تشکیل شود.
هیکی در پایان با تأکید بر اینکه طبق اصول آبخیزداری شهری ۳۰ درصد مساحت شهر را باید فضای سبز و قابلنفوذ تشکیل دهد، خاطرنشان کرد: حرکت از واکنشهای اضطراری صرف به سمت مدیریت پایدار و پیشگیرانه مبتنی بر اصول علمی آبخیزداری، تنها راهکار اساسی برای جلوگیری از تکرار چنین فجایعی است. تلفیق لایروبی اصولی، سامانههای پخش سیلاب در دشت منتهی به زهکش اصلی، احیای پوشش گیاهی و سیستمهای هشدار سریع، مسیر علمی و عملیاتی مقابله با این تهدید را ترسیم مینماید.
گفتنی است باتوجهبه پدیده النینو و افزایش احتمال بارشهای سیلآسا در فصول پیشرو، اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و اجرای هرچه سریعتر راهکارهای یادشده، نقشی تعیینکننده در کاهش خسارات جانی و مالی سیلابهای احتمالی آینده خواهد داشت.
جهت دریافت لینک کانال ایتای سازمان کلیک کنید
نظر شما :